Xương Rồng Ghép (Thanh Ngọc)

Xương rồng ghép là chậu xương rồng gồm hai cây ghép làm một: phía trên là quả cầu nhỏ màu đỏ, cam, vàng hoặc hồng – xương rồng Gymnocalycium mihanovichii dòng 'Hibotan' – phía dưới là gốc xương rồng xanh, thường là thân thanh long ba cạnh. Quả cầu màu không phải hoa hay trái, mà là một cây xương rồng hoàn chỉnh bị thiếu diệp lục, nên phải "sống nhờ" gốc ghép xanh để tồn tại. Cây nhỏ xinh, hợp bàn làm việc, bậu cửa sổ, kệ sách; cần nhiều sáng nhưng tránh nắng trưa gắt, tưới khi giá thể đã khô. Sắc Xanh Garden giao xương rồng ghép trong ngày ở nội thành TP.HCM; nhắn Zalo 0394 107 309 để xem ảnh màu đang có.

• Tên tiếng Anh: moon cactus (xương rồng mặt trăng), ruby ball, red cap, Hibotan cactus.

• Phần ngọn (quả cầu màu): Gymnocalycium mihanovichii – các dòng đột biến 'Hibotan'; họ Xương rồng (Cactaceae).

• Phần gốc ghép: thường là thanh long (Hylocereus, nay được nhiều tài liệu xếp vào chi Selenicereus).

• Nguồn gốc: loài Gymnocalycium mihanovichii có nguồn gốc Nam Mỹ (Paraguay); dòng màu được tuyển chọn ở Nhật Bản.

• Kích thước: chậu để bàn thường 10–20 cm tính cả gốc ghép; quả cầu chỉ vài cm.

• Độ khó: dễ chăm – chủ yếu cần đủ sáng và không tưới thừa.

Xương rồng ghép là gì, vì sao phải ghép?

Theo Wikipedia, các dòng Gymnocalycium mihanovichii được ưa chuộng nhất là những dạng đột biến thiếu hoàn toàn diệp lục, để lộ sắc tố đỏ, cam, vàng vốn bị màu xanh che lấp. Không có diệp lục thì không quang hợp được, nên cây con mọc trên rễ của chính mình sẽ chết sớm. Người trồng giải quyết bằng cách ghép quả cầu màu lên một cây xương rồng xanh: gốc ghép quang hợp, hút nước, nuôi phần ngọn.

Chuyên mục Plant of the Week của Đại học Arkansas (Mỹ) kể rằng những cây xương rồng màu này bắt nguồn từ Nhật Bản những năm chiến tranh; người trồng ghép các cây con màu đỏ hiếm hoi và tiếp tục nhân, tuyển chọn những dạng màu đẹp hơn. Cũng theo nguồn này, khoảng 70% sản lượng xương rồng ghép trên thế giới (năm 2011) đến từ Hàn Quốc.

Gốc ghép phổ biến nhất là thanh long vì lớn nhanh, dễ ra rễ. Ở Việt Nam, ghép lên gốc thanh long cũng là cách nhiều nhà vườn giúp các giống xương rồng nhập ngoại quen với khí hậu nóng ẩm – VnExpress từng kể về một nhà vườn ở miền Bắc ghép nhiều giống xương rồng quý lên thanh long cho đến khi cây cứng cáp.

Các màu và dạng xương rồng ghép hay gặp

• Đỏ: dòng 'Hibotan' nguyên bản, còn gọi là ruby ball, red cap.

• Cam, vàng, hồng: các dòng đột biến màu khác; dạng vàng nhạt đôi khi được gọi là "Blondie".

• Phối màu, có vằn: một số dòng còn một phần diệp lục như 'Hibotan Nishiki' cho mảng màu xen xanh, có thể sống trên rễ riêng.

• Dạng mào gà (cristata): quả cầu mọc thành dải uốn lượn như mào gà thay vì hình cầu.

• Ngoài moon cactus, nhà vườn còn ghép nhiều loại xương rồng khác (như các dòng Lobivia lai) lên gốc khỏe để cây lớn nhanh, ra hoa sớm.

Hình minh họa: những chậu xương rồng ghép với quả cầu đủ màu đỏ, cam, vàng, hồng trên gốc thanh long xanh.

Đặt xương rồng ghép ở đâu?

• Hợp: bậu cửa sổ có nắng sáng nhẹ, bàn làm việc sát cửa sổ, ban công có mái che hoặc lưới.

• Tránh nắng trưa gắt kéo dài: quả cầu không có diệp lục dễ bị cháy, bạc màu.

• Tránh góc tối: gốc thanh long yếu, vươn dài, cây dễ nghiêng đổ; giá thể lâu khô làm gốc dễ thối.

• Phòng máy lạnh: nên đưa cây ra chỗ có nắng nhẹ định kỳ.

Tưới nước và giá thể

Theo trang Laidback Gardener, gốc thanh long không phải xương rồng sa mạc mà là xương rồng rừng nhiệt đới: không chịu được kiểu "phơi nắng gắt, bỏ khô hàng tháng", và ưa ẩm vừa phải khi đang sinh trưởng. Nhưng cũng như mọi xương rồng, gốc rất sợ úng.

• Tưới khi giá thể đã khô, tưới vào gốc cho nước chảy ra lỗ đáy, đổ nước đọng ở đĩa lót.

• Mùa khô (khoảng tháng 12 đến tháng 4): chậu đặt chỗ nắng khô nhanh, kiểm tra thường hơn.

• Mùa mưa (khoảng tháng 5 đến tháng 11): che mưa cho chậu, giãn lịch tưới.

• Giá thể: tơi, thoát nước nhanh – đất sạch trộn nhiều đá perlite, đá bọt, cát thô hoặc sỏi nhỏ; chậu phải có lỗ thoát nước.

• Bón phân: rất ít – phân cho xương rồng, sen đá pha loãng khi cây đang lớn.

Xương rồng ghép sống được bao lâu?

Theo trang Desert-Tropicals, gốc thanh long khá nhạy lạnh và tương đối ngắn tuổi so với nhiều loại xương rồng khác; nếu muốn giữ quả cầu màu lâu năm, có thể ghép lại lên gốc khỏe hơn như Trichocereus. Ở TP.HCM không có mùa lạnh, nên rủi ro lớn nhất với gốc thanh long là úng nước và thiếu sáng. Chăm đúng, chậu xương rồng ghép giữ đẹp được lâu; khi gốc có dấu hiệu yếu, ghép lại sớm là cách cứu quả cầu.

Lỗi thường gặp và cách cứu

• Gốc thanh long mềm, thâm, thối từ dưới lên: tưới thừa, giá thể bí. Nếu quả cầu còn khỏe, cắt ra và ghép lên gốc mới càng sớm càng tốt (xem thêm cây bị úng rễ, thối rễ).

• Quả cầu teo, nhăn, nhạt màu trong khi gốc vẫn khỏe: mối ghép có thể không còn thông tốt hoặc cây đã già – nên ghép lại.

• Quả cầu cháy, có mảng trắng bạc: nắng gắt chiếu trực tiếp – chuyển chỗ có nắng nhẹ.

• Gốc vươn dài, mảnh, nghiêng: thiếu sáng.

• Gốc ghép đâm chồi xanh bên hông: nên cắt bỏ để gốc tập trung nuôi quả cầu.

• Rệp sáp ở kẽ gai, cổ ghép: xem cách trị rệp sáp, nhện đỏ.

Cách ghép lại xương rồng ghép tại nhà

Quả cầu Hibotan hay đẻ cây con (chồi) quanh thân. Vì chồi cũng thiếu diệp lục, muốn có cây mới phải ghép chồi lên gốc xanh. Cách làm cơ bản:

1. Chuẩn bị gốc ghép khỏe đã trồng ổn định trong chậu (thanh long hoặc xương rồng trụ xanh), dao thật sắc đã lau cồn.

2. Cắt ngang phần ngọn gốc ghép cho phẳng; vát nhẹ các cạnh để mặt cắt không bị lõm khi khô.

3. Cắt phẳng đáy quả cầu hoặc chồi cần ghép.

4. Đặt ngay quả cầu lên mặt cắt gốc sao cho vòng mạch dẫn (vòng tròn nhỏ ở giữa mặt cắt) của hai phần chồng lên nhau, ấn nhẹ để không còn bọt khí.

5. Cố định bằng dây thun hoặc dây mềm vòng qua đáy chậu trong khoảng 1–2 tuần; đặt nơi sáng râm, khô ráo, không tưới lên mối ghép.

6. Khi quả cầu đứng vững, không còn tách ra, tháo dây và chăm như bình thường.

Xem thêm các bước thay chậu, xử lý giá thể trong bài cách thay chậu cho cây cảnh.

Lưu ý về gai khi chăm xương rồng ghép

Quả cầu Gymnocalycium có những chùm gai nhỏ, cứng; gai dễ đâm vào tay khi ghép, thay chậu hay lau bụi. Nên đeo găng dày hoặc dùng kẹp, cuộn giấy báo quanh cây khi thao tác, và đặt chậu ở chỗ cao, xa tầm với của trẻ nhỏ, thú cưng.

Ý nghĩa và gợi ý làm quà

Xương rồng thường được nhắc tới như biểu tượng của sự bền bỉ, chịu đựng; còn quả cầu màu rực rỡ trên gốc xanh khiến xương rồng ghép trở thành món quà nhỏ vui mắt cho bạn bè, đồng nghiệp, quà sinh nhật, quà tân gia hay quà khai trương số lượng nhiều. Đây là cách hiểu văn hóa – điều giữ cây đẹp vẫn là đủ sáng và tưới đúng.

Mua xương rồng ghép ở TP.HCM tại Sắc Xanh Garden

Khi chọn cây, nên xem: quả cầu căng, màu tươi đều, không teo nhăn, không vết cháy; mối ghép liền, không hở, không thâm; gốc thanh long xanh, chắc, không mềm; giá thể khô ráo.

Tại Sắc Xanh Garden:

• Nhắn Zalo 0394 107 309 để nhận ảnh chụp thật các màu đang có, chọn chậu, kể cả đơn số lượng làm quà.

• Giao trong ngày ở nội thành TP.HCM; gửi tỉnh có đóng gói chống sốc.

• Bảo hành cây trồng và hướng dẫn chăm đến khi cây quen chỗ mới.

Giá xương rồng ghép tùy màu, cỡ và chậu – nhắn Zalo hoặc gọi 0394 107 309 để được báo giá. Các loại xương rồng, cây mọng nước khác: xương rồng, xương rồng tai thỏ, sen đá. Xem thêm cây để bàn và cây ban công.

Nguồn tham khảo: Wikipedia (Gymnocalycium mihanovichii); Đại học Arkansas – Plant of the Week: Grafted Cactus (Gerald Klingaman); LLIFLE – Encyclopedia of Living Forms; Laidback Gardener; Desert-Tropicals; Houseplant Central; VnExpress.