Alocasia Polly / Amazonica (Ráy Mũi Tên)

Alocasia Polly / Amazonica (ráy mũi tên) là một trong những cây ráy lai làm vườn nổi tiếng nhất thế giới: lá hình mũi tên xanh đen bóng, gân lá trắng xanh nổi rõ như được kẻ chỉ, mép lá lượn sóng, mặt dưới ánh tím. Dạng 'Polly' nhỏ gọn chỉ khoảng 30–50 cm, rất hợp bàn làm việc, kệ, phòng khách sáng. Cây cần sáng gián tiếp mạnh, giá thể ẩm đều nhưng thoáng và không khí không quá khô; gặp stress cây có thể rụng lá để "ngủ" rồi mọc lại từ củ. Như mọi Alocasia, cây chứa tinh thể canxi oxalat nên cần để xa trẻ nhỏ, chó mèo. Sắc Xanh Garden giao Alocasia Polly trong ngày ở nội thành TP.HCM; nhắn Zalo 0394 107 309 để xem ảnh cây đang có.

• Tên gọi khác: ráy mũi tên, Alocasia Poly, African Mask (mặt nạ châu Phi), Amazon elephant's ear.

• Tên khoa học: cây lai làm vườn Alocasia sanderiana × Alocasia longiloba; NParks Singapore ghi tên Alocasia × mortfontanensis, còn "Alocasia × amazonica" là tên chưa được công bố hợp lệ. Họ Ráy (Araceae).

• Nguồn gốc: cây trồng, không có ngoài tự nhiên; hai loài bố mẹ đều ở châu Á.

• Kích thước: 'Polly' thường 30–50 cm; 'Amazonica' cao 0,6–1,2 m, tán rộng 0,3–0,5 m (NParks).

• Ánh sáng: sáng gián tiếp mạnh.

• Độ khó: cần chú ý.

Alocasia Amazonica: cái tên gây hiểu lầm

Chi Alocasia phân bố tự nhiên ở vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới châu Á đến miền đông nước Úc – không có loài bản địa nào ở châu Mỹ. Theo NParks Singapore, cái tên "Amazonica" bắt nguồn từ thập niên 1950, từ một vườn ươm ở Florida (Mỹ) tên là Amazon Nursery: chủ vườn, ông Salvadore Mauro (đồng thời từng làm nhân viên bưu điện), lai tạo cây từ hai loài Alocasia longiloba và Alocasia sanderiana rồi đặt tên theo vườn của mình. Tên tiếng Anh "African Mask" (mặt nạ châu Phi) cũng chỉ là tên thương mại – cây chẳng liên quan gì tới châu Phi.

Thú vị hơn, NParks cho biết một cây lai cùng bố mẹ đã được tạo ra từ trước ở Pháp: anh em nhà vườn Chantrier ở Mortefontaine lai Alocasia lowii (nay xem là một dạng của A. longiloba) với A. sanderiana, tạo nên Alocasia × mortfontanensis – vì vậy NParks dùng tên này cho nhóm cây Amazonica.

Polly khác Amazonica thế nào?

Theo trang chuyên về chi Ráy Aroidpedia, 'Polly' là dạng đột biến nhỏ gọn của 'Amazonica', xuất hiện ở vườn ươm Silver Krome Gardens tại Homestead (Florida). Trên thị trường hai tên thường bị dùng lẫn:

• 'Amazonica': cây lớn hơn, cao 0,6–1,2 m, lá to.

• 'Polly': nhỏ gọn, lá nhỏ hơn, hợp chậu bàn – dạng phổ biến nhất trong các cửa hàng cây cảnh hiện nay.

Cách chăm hai cây gần như giống nhau.

Nhận biết Alocasia Polly

• Lá: hình mũi tên, xanh đen đến xanh đậm, bóng như phủ sáp; mép lá lượn sóng, khía nông.

• Gân lá: gân chính và gân phụ màu trắng xanh, nổi rõ trên nền lá sẫm.

• Mặt dưới lá: ánh tím, gân nổi.

• Cuống lá: dài, màu xanh hoặc ánh hồng nhạt, mọc từ thân củ ngắn.

• Củ con: cây hay sinh củ con quanh gốc – nguồn nhân giống tại nhà.

Đặt Alocasia Polly ở đâu?

• Hợp: bàn làm việc, kệ sách cạnh cửa sổ có rèm mỏng; phòng khách nhiều sáng.

• Tránh: nắng chiếu thẳng (cháy lá), góc tối (cuống vươn dài, lá nhỏ, dễ rụng), ngay dưới luồng gió máy lạnh, nơi nhiệt độ thay đổi đột ngột.

• Hạn chế đổi chỗ liên tục: Alocasia dễ "dỗi" – rũ, vàng lá khi bị chuyển chỗ nhiều lần.

Giá thể, tưới nước và độ ẩm

• Giá thể: tơi, thoáng, giữ ẩm vừa – đất sạch trộn xơ dừa, vỏ thông, đá perlite.

• Chậu: có lỗ thoát nước, cỡ vừa với bầu rễ; chậu quá to dễ úng.

• Tưới: khi 2–3 cm đất mặt đã khô, tưới đẫm rồi đổ nước đọng ở đĩa lót; không để đất khô kiệt lâu, cũng không để sũng nước.

• Mùa khô (khoảng tháng 12 đến tháng 4) và phòng máy lạnh: không khí khô dễ sinh nhện đỏ, cháy mép lá – đặt nhiều chậu gần nhau, dùng khay sỏi có nước hoặc máy tạo ẩm.

• Mùa mưa (khoảng tháng 5 đến tháng 11): giãn lịch tưới.

• Bón phân: phân hòa tan cân đối pha loãng khoảng mỗi tháng một lần khi cây đang ra lá mới; ngưng bón khi cây đang nghỉ.

Lỗi thường gặp khi chăm Alocasia Polly

• Rụng lá hàng loạt, cây "đứng im": stress do đổi chỗ, gió lạnh, tưới sai. Kiểm tra củ: củ còn chắc thì giảm tưới, để chỗ ấm sáng, giữ giá thể hơi ẩm và chờ lá mới.

• Lá vàng, gốc mềm, đất có mùi: tưới thừa gây thối rễ – xem cây bị úng rễ, thối rễ.

• Chấm li ti nhạt màu, mặt dưới lá có tơ mịn: nhện đỏ – xem cách trị rệp sáp, nhện đỏ.

• Mép lá cháy nâu: không khí khô, tưới thất thường hoặc bón quá tay (xem cây bị cháy lá).

• Lá già nhất vàng khi lá mới ra: bình thường, cắt khi lá úa hẳn.

• Đầu lá nhỏ giọt nước buổi sáng: hiện tượng ứ giọt thường gặp ở Alocasia, không phải bệnh; lau khô nếu nước nhỏ xuống sàn.

Nhân giống Alocasia Polly

• Tách củ con: khi thay chậu, đeo găng, nhặt các củ con quanh gốc, trồng vào giá thể tơi, hơi ẩm; đặt chỗ ấm, sáng gián tiếp, có thể đậy hờ giữ ẩm. Củ có thể mất vài tuần mới nhú lá.

• Tách bụi: cây nhiều thân có thể tách thành nhiều chậu, mỗi phần có rễ riêng.

• Vườn ươm thường nhân giống bằng nuôi cấy mô để có cây đồng đều.

Hình minh họa: khi thay chậu, có thể nhặt các củ con quanh gốc Alocasia Polly để trồng thành cây mới.

Xem thêm cách thay chậu cho cây cảnh.

Alocasia Polly có độc không?

Có. ASPCA (Hiệp hội Phòng chống Ngược đãi Động vật Hoa Kỳ) xếp nhóm tai voi (Alocasia) vào các cây chứa tinh thể canxi oxalat không tan, độc với chó mèo; nhai phải có thể gây đau rát, sưng miệng, chảy dãi, nôn. Đặt cây xa tầm với của trẻ nhỏ, thú cưng (xem cây cảnh an toàn cho chó mèo) và rửa tay sau khi chăm cây.

Gợi ý phối cây và làm quà

Lá xanh đen gân trắng của Polly hợp chậu trắng, chậu gốm men, không gian hiện đại. Muốn làm góc sưu tầm Alocasia, có thể ghép cùng Alocasia zebrina (cuống vằn), Alocasia Black Velvet (lá nhung đen) và Alocasia Regal Shield (lá to sẫm) – mỗi cây một vẻ. Chậu Polly nhỏ là món quà tân gia, quà sinh nhật lạ mắt cho người thích cây lá.

Mua Alocasia Polly ở TP.HCM tại Sắc Xanh Garden

Khi chọn cây, nên xem: lá bóng, gân trắng rõ, không cháy mép; mặt dưới lá không chấm nhện đỏ, không rệp; có lá non đang nhú; gốc chắc, giá thể không sũng nước.

Tại Sắc Xanh Garden:

• Nhắn Zalo 0394 107 309 để nhận ảnh chụp thật, chọn cỡ cây và chậu.

• Giao trong ngày ở nội thành TP.HCM; gửi tỉnh có đóng gói chống sốc.

• Bảo hành cây trồng và hướng dẫn chăm đến khi cây quen chỗ mới.

Giá Alocasia Polly tùy cỡ cây và chậu – nhắn Zalo hoặc gọi 0394 107 309 để được báo giá. Xem thêm cây trong nhà và cây để bàn.

Nguồn tham khảo: NParks Singapore – Flora & Fauna Web (Alocasia × mortfontanensis); Aroidpedia (Alocasia 'Amazonica', Alocasia 'Polly'); Exotic Rainforest; Pacific Bulb Society; ASPCA (cây chứa canxi oxalat không tan).