Alocasia Black Velvet (Ráy Nhung Đen)

Alocasia Black Velvet (ráy nhung đen) là tên thương mại của Alocasia reginula – loài ráy nhỏ gọn với những chiếc lá dày, mặt nhung xanh đen mờ như vải nhung, gân trắng bạc nổi bật và mặt dưới ánh tím. Cây chỉ cao khoảng 25 cm, rất hợp bàn làm việc, kệ sách hay góc sưu tầm cây lá; nhưng lớn chậm, rễ ít nên sợ úng – cần sáng gián tiếp, giá thể thật thoáng, tưới vừa phải và không khí không quá khô. Như mọi Alocasia, cây chứa tinh thể canxi oxalat nên cần để xa trẻ nhỏ, chó mèo. Sắc Xanh Garden giao Black Velvet trong ngày ở nội thành TP.HCM; nhắn Zalo 0394 107 309 để xem ảnh thật từng cây.

• Tên gọi khác: ráy nhung đen, Black Velvet, "nữ hoàng nhỏ" (nghĩa của reginula).

• Tên khoa học: Alocasia reginula A.Hay; họ Ráy (Araceae).

• Nguồn gốc: đảo Borneo – được ghi nhận ngoài tự nhiên ở vùng đá vôi Tabin, đông Sabah (Malaysia).

• Kích thước: cây cao khoảng 25 cm; lá dài khoảng 15 cm, rộng 8–11 cm.

• Ánh sáng: sáng gián tiếp vừa đến mạnh.

• Độ khó: cần chú ý – chủ yếu ở khâu tưới và độ ẩm.

Alocasia Black Velvet là cây gì?

Theo trang chuyên về chi Ráy Aroidpedia, Alocasia reginula được mô tả năm 1998 trên tạp chí The Gardens' Bulletin, Singapore, dựa trên mẫu lá khô do một nhà vườn ở Florida (Mỹ) gửi cho nhà thực vật học Alistair Hay. Lúc đó cây chỉ được biết trong vườn trồng và được cho là có nguồn gốc Borneo; tác giả nhận thấy cây khác rõ mọi loài đã biết nên mô tả thành loài mới chứ không xem là cây lai.

Sau này, nhà thực vật học Peter Boyce ghi nhận loài ngoài tự nhiên ở Borneo (2003) và ở vùng đá vôi Tabin, đông Sabah (2009). Tên reginula bắt nguồn từ tiếng Latin regina (nữ hoàng), nghĩa là "nữ hoàng nhỏ". 'Black Velvet' là tên thương mại được dùng rộng rãi ở Mỹ; cây đã được nhân giống thành công bằng nuôi cấy mô, nên ngày nay phổ biến hơn trước nhiều.

Nhận biết Alocasia Black Velvet

• Lá: dày như da, gần như dính cuống ở giữa phiến (dạng khiên); mặt trên xanh đen mờ, mịn như nhung; mặt dưới nhạt hơn, ánh tím.

• Gân lá: gân chính màu trắng bạc, hơi lõm xuống mặt lá, tạo hoa văn như những đường chỉ bạc.

• Kích thước: theo Aroidpedia, cây cao khoảng 25 cm, cuống lá khoảng 18 cm, phiến lá khoảng 15 × 8–11 cm.

• Dáng: vài lá mọc cùng lúc từ thân củ ngắn, tán thấp gọn.

• Hoa: mo hoa nhỏ, dài khoảng 5 cm; trồng chậu ít khi thấy.

Black Velvet và con lai Regal Shield

Black Velvet là "cha" của nhiều giống Alocasia lai nổi tiếng. Đáng chú ý nhất là Alocasia Regal Shield – con lai giữa Alocasia odora và Black Velvet. Hồ sơ bằng sáng chế giống cây của Regal Shield mô tả cây cha A. reginula nhỏ hơn, lá dày hơn, khó trồng hơn và kém chịu lạnh hơn con lai. Nói cách khác: Black Velvet đẹp ở mặt nhung đen dày, còn Regal Shield đẹp ở kích thước lớn và sức khỏe.

Ngoài Regal Shield, Aroidpedia ghi nhận nhiều giống lai khác có Black Velvet làm bố mẹ như 'Black Dragon', 'Bimasena', 'Dark Matter', 'Titan'.

Đặt Alocasia Black Velvet ở đâu?

• Hợp: bàn làm việc, kệ sách gần cửa sổ có rèm mỏng; phòng khách sáng.

• Tủ kính trồng cây: rất hợp nếu phòng máy lạnh khô – giữ ẩm tốt, cây ít bị nhện đỏ (nhớ để tủ thông thoáng, tránh đọng nước).

• Tránh: nắng gắt chiếu thẳng (cháy lá, bạc màu), góc tối (chậm lớn, cuống vươn), ngay dưới luồng gió máy lạnh.

Hình minh họa: Alocasia Black Velvet trong tủ kính trồng cây có đèn – cách giữ ẩm hiệu quả khi phòng chạy máy lạnh cả ngày.

Giá thể, chậu và tưới nước

Black Velvet lớn chậm, rễ ít, nên bí quyết là giá thể thoáng và chậu nhỏ:

• Giá thể: thật tơi, thoát nước nhanh – vỏ thông nhỏ, đá perlite hoặc đá bọt, xơ dừa cắt miếng, một ít đất sạch. Ngoài tự nhiên cây được ghi nhận ở vùng đá vôi; trồng chậu, điều quan trọng nhất là giá thể thoáng, không giữ nước lâu.

• Chậu: nhỏ, vừa bầu rễ, có lỗ thoát nước; chậu quá to giữ nước lâu, rễ dễ thối.

• Tưới: khi 2–3 cm giá thể mặt đã khô, tưới đẫm rồi đổ nước đọng ở đĩa lót.

• Mùa khô (khoảng tháng 12 đến tháng 4) và phòng máy lạnh: không khí khô – tăng ẩm bằng khay sỏi có nước, đặt nhiều chậu gần nhau hoặc dùng máy tạo ẩm.

• Mùa mưa (khoảng tháng 5 đến tháng 11): giãn lịch tưới, giá thể lâu khô hơn.

• Bón phân: rất ít – phân hòa tan pha loãng khi cây đang ra lá mới.

Lỗi thường gặp khi chăm Black Velvet

• Lá vàng, gốc mềm, giá thể có mùi: tưới thừa, chậu quá to – xem cây bị úng rễ, thối rễ.

• Rụng lá, cây "đứng im": stress do đổi chỗ, gió lạnh, thay chậu; như nhiều Alocasia, cây có thể rụng lá và nghỉ. Nếu củ còn chắc, giảm tưới, để chỗ ấm sáng, giữ giá thể hơi ẩm và chờ lá mới.

• Chấm li ti nhạt màu, mặt dưới lá có tơ mịn: nhện đỏ – thường gặp trong phòng máy lạnh khô; xem cách trị rệp sáp, nhện đỏ.

• Mép lá cháy nâu: không khí khô hoặc tưới thất thường (xem cây bị cháy lá).

• Lá già nhất vàng khi lá mới ra: bình thường, cắt khi lá úa hẳn.

Nhân giống Alocasia Black Velvet

• Tách củ con: khi thay chậu, tìm các củ nhỏ quanh gốc, trồng vào giá thể thoáng, hơi ẩm, đặt chỗ ấm, sáng gián tiếp; củ có thể mất vài tuần đến vài tháng mới nhú lá.

• Nuôi cấy mô: cách các vườn ươm sản xuất số lượng lớn.

Đeo găng khi tách củ, thay chậu (xem cách thay chậu cho cây cảnh).

Alocasia Black Velvet có độc không?

Có. ASPCA (Hiệp hội Phòng chống Ngược đãi Động vật Hoa Kỳ) xếp nhóm tai voi (Alocasia) vào các cây chứa tinh thể canxi oxalat không tan, độc với chó mèo; nhai phải có thể gây đau rát, sưng miệng, chảy dãi, nôn. Đặt cây xa tầm với của trẻ nhỏ, thú cưng (xem cây cảnh an toàn cho chó mèo) và rửa tay sau khi chăm cây.

Gợi ý phối cây và làm quà

Lá đen nhung, gân bạc hợp chậu gốm trắng, chậu xi măng, chậu sứ men mờ. Black Velvet đẹp nhất khi đặt cùng các cây lá màu, lá nhung khác như hồng môn lá nhung, trầu bà công chúa hồng, Alocasia zebrina, Alocasia Polly thành kệ sưu tầm. Chậu nhỏ xinh là món quà sinh nhật, quà tân gia độc đáo cho người mê cây lá.

Mua Alocasia Black Velvet ở TP.HCM tại Sắc Xanh Garden

Khi chọn cây, nên xem: lá dày, mặt nhung đều màu, gân bạc rõ; không cháy mép, không chấm nhện đỏ ở mặt dưới; có lá non hoặc mầm mới; gốc chắc, giá thể khô ráo.

Tại Sắc Xanh Garden:

• Nhắn Zalo 0394 107 309 để nhận ảnh chụp thật từng cây, chọn cỡ cây và chậu.

• Giao trong ngày ở nội thành TP.HCM; gửi tỉnh có đóng gói chống sốc.

• Bảo hành cây trồng và hướng dẫn chăm đến khi cây quen chỗ mới.

Giá Alocasia Black Velvet tùy cỡ cây và số lá – nhắn Zalo hoặc gọi 0394 107 309 để được báo giá. Xem thêm cây trong nhà và cây để bàn.

Nguồn tham khảo: Aroidpedia (Alocasia reginula); The Gardens' Bulletin, Singapore 50 (1998); Bằng sáng chế giống cây trồng Mỹ USPP27050 (Alocasia 'Regal Shields'); ASPCA (cây chứa canxi oxalat không tan).