Hồng Môn Lá Nhung

Hồng môn lá nhung (Anthurium clarinervium) là loài hồng môn trồng để ngắm lá, có nguồn gốc từ vùng núi đá vôi Chiapas (Mexico). Cây nổi tiếng với phiến lá hình tim dày cứng như bìa các-tông bọc nhung, nền xanh rêu đậm và hệ gân viền trắng nổi bật như một bức tranh đồ họa. Cây nhỏ gọn, hợp bàn làm việc, kệ sách, góc đọc gần cửa sổ; cần sáng gián tiếp mạnh, giá thể thật thoáng, tưới khi mặt giá thể đã se khô và không khí không quá khô. Như mọi loài hồng môn, cây chứa tinh thể canxi oxalat nên cần đặt xa trẻ nhỏ, chó mèo. Sắc Xanh Garden giao hồng môn lá nhung trong ngày ở nội thành TP.HCM; nhắn Zalo 0394 107 309 để xem ảnh cây đang có.

• Tên tiếng Anh: velvet cardboard anthurium (hồng môn "bìa nhung"); RHS gọi là clear-veined flamingo flower.

• Tên khoa học: Anthurium clarinervium Matuda; họ Ráy (Araceae).

• Nguồn gốc: Chiapas, miền nam Mexico – mọc giữa các khe đá vôi ở độ cao khoảng 800–1.200 m.

• Lá: hình tim, dài 11–25,5 cm, rộng 6,5–17 cm, mặt trên mịn như nhung.

• Kích thước: cây chậu thường 15–50 cm; cây trưởng thành có thể cao và rộng khoảng 75 cm.

• Độ khó: cần chú ý – hợp người đã quen chăm cây lá trong nhà.

• Độc tính: chứa canxi oxalat, độc với người và chó mèo nếu nhai, nuốt phải.

Hồng môn lá nhung là cây gì?

Anthurium clarinervium thuộc chi Hồng môn (Anthurium) – chi lớn của họ Ráy với khoảng 1.000 loài ở vùng nhiệt đới châu Mỹ. Loài được nhà thực vật học Eizi Matuda mô tả năm 1952; tên clarinervium ghép từ tiếng Latin clarus (sáng, rõ) và nervium (gân), nghĩa là "gân sáng" – đúng với đặc điểm nổi bật nhất của cây.

Khác với hồng môn đỏ quen thuộc được trồng để lấy hoa, hồng môn lá nhung thuộc nhóm hồng môn trồng lấy lá. Theo mô tả của nhà thực vật học Thomas Croat (Vườn thực vật Missouri) đăng trên trang của Hội Ráy Quốc tế (International Aroid Society), loài này có lẽ chỉ có ở Mexico, được ghi nhận ở vùng đá vôi giữa sông Grijalva và sông La Venta (bang Chiapas). Ngoài tự nhiên, cây cắm rễ sâu giữa các khe đá, đôi khi bám trên lớp đất mỏng phủ trên đá – lý do cây ưa giá thể thoáng, thoát nước nhanh hơn hẳn đất vườn thông thường.

Nhận biết hồng môn lá nhung

• Lá: hình tim (trứng có gốc xẻ thùy sâu), dày và hơi cứng; mặt trên xanh đậm, mờ, mịn như nhung; mặt dưới nhạt màu hơn.

• Gân lá: gân giữa và 3–5 cặp gân bên đều được viền một dải trắng hoặc trắng xanh, tạo hoa văn như khung xương – người nói tiếng Tây Ban Nha gọi nhóm hồng môn gân trắng này là "esqueleto" (bộ xương).

• Gốc lá: khe giữa hai thùy gốc rất hẹp, nhiều lá hai thùy chồm lên nhau.

• Cuống lá: tròn, dài 7–16 cm, màu xanh hoặc tím đỏ nhạt lốm đốm xanh.

• Lá non: khi mới mở thường ánh đỏ đồng rồi chuyển dần sang xanh đậm; lá non rất mềm, dễ trầy.

• Hoa: cuống hoa dài 16–38 cm, vươn cao hơn tán lá; mo hoa nhỏ màu xanh nhạt ánh tím, dài 3,7–6,5 cm; bông nến màu xanh ánh tím; quả mọng tròn nhỏ màu cam.

Hình minh họa: lá hồng môn lá nhung với mặt nhung xanh đậm, gân viền trắng; phía sau là một lá non đang mở còn ánh đỏ đồng.

Phân biệt với Anthurium crystallinum và các loài "lá nhung" khác

Trên thị trường, nhiều loài hồng môn lá nhung gân trắng trông khá giống nhau:

• Anthurium crystallinum: loài hay bị nhầm nhất. Lá crystallinum mỏng và mềm hơn, thường to và thuôn dài hơn; lá non hay ánh tím đồng. Lá clarinervium dày, cứng như bìa, dáng tim ngắn và tròn hơn.

• Anthurium magnificum: cuống lá có 4 cạnh (tiết diện gần vuông), trong khi cuống lá clarinervium tròn.

• Anthurium forgetii: gốc lá liền, không xẻ khe hình tim.

• Anthurium leuconeurum: theo Croat, loài này từng bị nhầm với clarinervium nhưng lá thường lớn hơn, thuôn hẹp hơn, khe gốc lá rộng hình móng ngựa.

• Cây lai: ngoài tự nhiên clarinervium dễ lai với Anthurium pedatoradiatum mọc cùng nơi; cây lai giữ mặt lá nhung nhưng mép lá xẻ thùy nông.

Vì nhiều cây bán ra là cây gieo hạt hoặc cây lai, dáng lá có thể khác nhau đôi chút. Khi mua, nên xem ảnh chụp thật của chính cây mình nhận.

Đặt hồng môn lá nhung ở đâu cho đẹp?

Hồng môn lá nhung cần sáng gián tiếp mạnh. Theo Wikipedia, thiếu sáng khiến gân lá nhạt màu, còn nắng trực tiếp dễ làm cháy lá; trang Gardenpals gợi ý mức sáng khoảng 5.000–20.000 lux. Ở TP.HCM:

• Hợp: cạnh cửa sổ hướng Đông hoặc Bắc, cửa sổ có rèm mỏng; bàn làm việc, kệ sách gần nguồn sáng tự nhiên.

• Tránh: nắng chiều chiếu qua kính, góc phòng tối, ngay trước luồng gió máy lạnh hoặc quạt.

• Phòng không có cửa sổ: cần đèn trồng cây chiếu đủ giờ mỗi ngày (xem phòng không cửa sổ trồng cây gì).

Nhiệt độ lý tưởng khoảng 21–27°C, nên khí hậu ấm quanh năm của TP.HCM rất hợp; chỉ cần tránh để cây hứng hơi lạnh máy lạnh trực tiếp.

Độ ẩm: bí quyết để lá nhung đẹp

Wikipedia ghi nhận hồng môn lá nhung cần độ ẩm tối thiểu khoảng 50%, lý tưởng 75–85%. Không khí khô làm chóp lá khô nâu, lá non mở không trọn. Mùa mưa ở TP.HCM khá ẩm, nhưng phòng máy lạnh chạy cả ngày thì không khí rất khô. Cách tăng ẩm:

• Đặt nhiều chậu cây gần nhau.

• Kê chậu trên khay sỏi có nước (đáy chậu không chạm nước).

• Dùng máy tạo ẩm trong phòng máy lạnh; người chơi lâu năm thường nuôi trong tủ kính trồng cây.

• Hạn chế phun sương trực tiếp lên lá: nước đọng lâu trên mặt nhung dễ gây đốm; nếu lỡ ướt lá, thấm khô nhẹ bằng khăn mềm.

Giá thể và chậu cho hồng môn lá nhung

Cây cần giá thể tơi, thoáng khí, giữ ẩm vừa phải; trồng trong đất thịt nặng, bí dễ thối rễ. Độ pH phù hợp khoảng 5,5–6,8 (Wikipedia). Công thức hay dùng:

• Vỏ thông và xơ dừa cắt miếng – tạo khe thoáng cho rễ.

• Đá perlite hoặc đá bọt – thoát nước nhanh.

• Một ít than củi và rêu sphagnum hoặc đất sạch tơi – giữ ẩm vừa đủ.

Chọn chậu có lỗ thoát nước, cỡ chỉ nhỉnh hơn bầu rễ. Thay chậu khi rễ kín chậu hoặc giá thể đã mục, bí (xem cách thay chậu cho cây cảnh).

Tưới nước và bón phân theo mùa ở TP.HCM

• Tưới khi 2–3 cm giá thể mặt đã khô: tưới đẫm cho nước chảy ra lỗ đáy, rồi đổ nước đọng ở đĩa lót.

• Không để giá thể khô kiệt, cũng không để sũng nước lâu ngày.

• Mùa khô (khoảng tháng 12 đến tháng 4) và phòng máy lạnh: giá thể khô nhanh hơn, cần kiểm tra thường xuyên.

• Mùa mưa (khoảng tháng 5 đến tháng 11): không khí ẩm, giá thể lâu khô hơn – giãn lịch tưới.

• Bón phân: cây không cần nhiều phân; khi cây đang ra lá mới, có thể bón phân hòa tan pha loãng hơn hướng dẫn, khoảng mỗi tháng một lần.

Lỗi thường gặp khi chăm hồng môn lá nhung

• Vàng lá, gốc mềm, giá thể có mùi hôi: tưới thừa, giá thể bí gây thối rễ – xem cây bị úng rễ, thối rễ.

• Chóp lá, mép lá khô nâu: không khí khô hoặc tưới thất thường (xem cây bị cháy lá).

• Gân lá nhạt, cuống vươn dài, lá mới nhỏ dần: thiếu sáng.

• Mảng bạc màu, cháy giữa lá: nắng gắt chiếu trực tiếp.

• Lá già nhất vàng dần khi lá mới ra: chu kỳ tự nhiên, cắt sát gốc cuống khi lá úa hẳn.

• Sâu hại: nhện đỏ, rệp sáp, rệp vảy, rệp mềm, bọ phấn trắng hay núp ở mặt dưới lá – xem cách trị rệp sáp, nhện đỏ.

• Đốm úng nước viền vàng lan nhanh: hồng môn có thể bị bệnh cháy lá do vi khuẩn; cắt bỏ lá bệnh, cách ly chậu, không tưới lên lá.

Xem thêm: cây cảnh bị vàng lá.

Nhân giống hồng môn lá nhung

Cách dễ nhất là tách cây con mọc quanh gốc khi thay chậu:

1. Đeo găng, nhấc cây ra khỏi chậu, gỡ nhẹ giá thể cũ.

2. Chọn cây con đã có vài lá và rễ riêng, dùng dao sạch tách khỏi cây mẹ.

3. Trồng vào giá thể thoáng, hơi ẩm; đặt chỗ sáng gián tiếp, độ ẩm cao trong vài tuần đầu.

Cây cũng có thể gieo từ hạt trong quả cam, nhưng chậm lớn và cây con có thể khác cây mẹ nếu hoa đã thụ phấn chéo với loài khác.

Hồng môn lá nhung có độc không?

Có. ASPCA (Hiệp hội Phòng chống Ngược đãi Động vật Hoa Kỳ) xếp hồng môn (chi Anthurium) vào nhóm cây chứa tinh thể canxi oxalat không tan; Trung tâm Thông tin Làm vườn Clemson (HGIC) cũng liệt kê hồng môn trong các cây trồng trong nhà độc với thú cưng. Nhai phải lá, cuống có thể gây kích ứng, bỏng rát miệng, chảy dãi, nôn, khó nuốt. Vì vậy:

• Đặt cây xa tầm với của trẻ nhỏ và chó mèo (xem cây cảnh an toàn cho chó mèo).

• Đeo găng khi cắt lá, tách cây, thay chậu; rửa tay sau khi chăm cây.

Ý nghĩa và gợi ý làm quà

Hồng môn lá nhung không có điển tích phong thủy riêng. Nhiều người chọn cây vì lá hình tim gợi sự gắn kết, tình cảm, cùng vẻ sang trọng của mặt lá nhung – hợp làm quà sinh nhật, quà tân gia cho người mê cây lá, hoặc tự thưởng cho góc làm việc của mình. Cây đẹp nhất khi đặt chậu đơn trên bàn, kệ; hoặc ghép cùng các cây lá cá tính khác như Alocasia zebrina, Alocasia Black Velvet, trầu bà công chúa hồng thành góc sưu tầm nhỏ.

Mua hồng môn lá nhung ở TP.HCM tại Sắc Xanh Garden

Khi chọn cây, nên xem: lá phẳng, mặt nhung đều, gân trắng rõ; không rách, không đốm nâu; mặt dưới lá không có rệp, tơ nhện; cây có lá non hoặc chồi mới; rễ chắc, giá thể không sũng nước.

Tại Sắc Xanh Garden:

• Nhắn Zalo 0394 107 309 để nhận ảnh chụp thật, chọn cỡ cây và chậu.

• Giao trong ngày ở nội thành TP.HCM; gửi tỉnh có đóng gói chống sốc.

• Bảo hành cây trồng và hướng dẫn chăm đến khi cây quen chỗ mới.

Giá hồng môn lá nhung tùy cỡ cây, số lá và chậu – nhắn Zalo hoặc gọi 0394 107 309 để được báo giá. Xem thêm cây để bàn và cây trong nhà.

Nguồn tham khảo: Thomas B. Croat – mô tả Anthurium clarinervium trên trang International Aroid Society; RHS (Anthurium clarinervium); ASPCA (cây chứa canxi oxalat không tan); Clemson HGIC; Wikipedia; Plantura; Gardenpals.